IJmuiden dankt haar opkomst en bloei aan de aanleg van het Noordzeekanaal dat in 1876 gereed kwam. Tussen Rotterdam en Den Helder bestond voor die tijd geen enkel alternatief om vanuit zee het land binnen te varen. Aanvankelijk werd de monding van het Noordzeekanaal alleen gebruikt als vluchthaven voor de vissers-schepen op de Noordzee. De aanwezigheid van de vissersschepen trok handelaren naar IJmuiden. Een opwaartse spiraal trad in werking, want de aanwezigheid van handelaren leidde er toe dat er meer visserijactiviteiten werden aangetrokken, waaronder particuliere visafslagen. Steeds meer handelaren en rederijen vestigden zich in IJmuiden.

Op 10 april 1989 is het Staatsvissershavenbedrijf geprivatiseerd door de oprichting van Zeehaven IJmuiden NV waar alle activa en activiteiten zijn ondergebracht. De constructie van een private havenbeheerder met participatie van bedrijven en overheden is uniek in Nederland. Hierdoor zijn ondernemerskracht en ondernemerszin verenigd in de haven van IJmuiden. Zeehaven IJmuiden NV heeft een eigen verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling van de haven van IJmuiden. De unieke positie van deze private havenbeheerder is benut door een scherp oog te hebben voor de marktontwikkelingen. Door constante investeringen heeft de haven haar concurrentiepositie weten te versterken en is een goede basis gelegd voor de komende jaren.

De haven heeft een krachtige marktpositie door de gunstige geografische ligging en de aanwezige bedrijvenclusters. De zee, de monding van het Noordzeekanaal en de aanwezigheid van vier clusters van bedrijvigheid (vis, offshore, ferry- en cruisevaart en shortsea) vormen sterke punten van de haven. De goede marktpositie van veel bedrijven biedt concrete aanknopingspunten voor verdere uitbreiding en verdieping van de in de havens actieve sectoren, te weten:

• de verse vis,
• diepvriesvisserij, 
• koel- en vriessector, 
• offshore activiteiten, 
• ro-ro verkeer,
• ferry- en cruisevaart.